رضا ، عنايت اللّه دكتر عنايت اللّه رضا به سال 1299 شمسى در خانواده‌اى روحانى در رشت متولد شد . نياكان او همه از روحانيون و برخى از مراجع زمان خود بودند . وى پس از گذراندن تحصيلات ابتدائى در رشت به تهران رفت و تحصيلات متوسطه را در اين شهر به پايان رساند ، آنگاه به دانشكدهء نيروى هوائى راه يافت و پس از سپرى كردن اين دوره به عنوان خلبان ارتش مشغول به كار گرديد . پس از شهريور سال 1320 در آن ايام پرالتهاب وارد فعاليتهاى سياسى شد و به همين سبب در سال 1324 به كرمان تبعيد و زندانى گرديد . در اوائل سال 1325 پس از آزادى از زندان عازم آذربايجان شد و با حكومت پيشه‌ورى همكارى كرد . در 21 آذر 1325 پس از شكست فرقهء دموكرات به شوروى پناهنده شد و در رشتهء علوم حزبى به تحصيل پرداخت . سپس در رشتهء فلسفه ادامهء تحصيل داد و در سال 1956 ميلادى به اخذ درجهء دكترا نائل گرديد . دكتر رضا از آن تاريخ با سران فرقهء دموكرات اختلاف پيدا كرد و از فرقه كناره گرفت . در اوت 1957 ميلادى به كشور چين عزيمت كرد و در پكن به همراه تنى چند بخش فارسى راديو پكن را تأسيس نمود . او پس از 2 سال اقامت در چين به دليل برخى تغييرات در اتحاد شوروى و بركنارى سران حكومت آذربايجان به مسكو بازگشت و در بخش فارسى راديو مسكو تا سال 1967 ميلادى به فعاليت خود ادامه داد . در اين سال به كمك برادرش پروفسور رضا موفق به اخذ گذرنامهء ايرانى و خروج از پناهندگى شوروى شد و به فرانسه عزيمت كرد . وى پس از دو سال اقامت در اين كشور به ايران بازگشت . پس از ورود به ايران ابتدا به سمت متصدى كتابهاى روسى در بخش كنگره جهانى ايران‌شناسى كتابخانه پهلوى سابق انتخاب گرديد و آنگاه به عنوان معاون علمى و پژوهشى آن كتابخانه مشغول به كار شد . به سبب علاقهء وافرى كه به تاريخ ايران باستان داشت در زمينهء ايران‌شناسى به كوشش پرداخت و مطالبى دربارهء اوضاع اقتصادى و اجتماعى ايران در روزگار باستان و پيرامون موسى خورنى تاريخ‌نگار ارمنى عهد ساسانى به رشته نگارش كشيد . سپس به ترجمهء آثار سياسى از زبان روسى به فارسى همت گماشت . دكتر رضا از سال 1364 دگربار به كارهاى ايران‌شناسى پرداخت كه حاصل آن نگارش و ترجمهء كتابهاى متعددى در اين زمينه است . وى از سال 1365 تاكنون در دايرة المعارف بزرگ اسلامى مشغول كار است . آثار : الف - تأليف : 1 . كمونيسم و دموكراسى ، 1353 ، 2 . ماركسيسم و ماجراى بيگانگى انسان ، 1354 ، 3 . آب و فن آبيارى در ايران باستان ، 4 . كمونيسم اروپائى ، 1355 ( اين كتاب در سال 1980 ميلادى به زبان عربى ترجمه و در بيروت منتشر شده است ) ، 5 . آذربايجان و اران ( آلبانياى قفقاز ) ، 1360 ( اين كتاب در سال 1993 ميلادى به زبان روسى ترجمه و در ايروان به چاپ رسيده است ) ، 6 . ايران و تركان در زمان ساسانيان . ب - ترجمه : 1 . اورارتو ، 1348 ، 2 . تمدن ايران ساسانى نوشتهء لوكونين ، 1350 ( اين كتاب برندهء بهترين ترجمهء سال گرديد ) ، 3 . طبقهء جديد ، تحليلى از تحول جامعهء كمونيست نوشتهء ميلوان جيلاس ، 1352 ، 4 . اسرار مرگ استالين نوشته آوتور خانوف ، 1352 ، 5 . به زمامداران شوروى نوشتهء سولژنيتسين ، 1354 ، 6 . منابع كمونيسم روسى و مفهوم آن نوشتهء نيكلاى برديايف ، 7 . نيكتا خروشچف ، سالهاى حاكميت به ضميمهء متن كامل گزارش خروشچف در جلسهء سرى كنگرهء بيستم اتحاد شوروى ، 1362 ، 8 . گفتگو با استالين نوشتهء ميلوان جيلاس ، 1363 ، 9 . سيزده روزيكه كرملين را لرزانيد ( انقلاب مجارستان ) ، 1363 ، 10 . خاطرات بوريس باژانف ، رئيس دبيرخانهء دفتر سياسى حزب كمونيست اتحاد شوروى ، 1364 ، 11 . تاريخ سرى جنايتهاى استالين نوشتهء آرلف ، 1366 ، 13 . شهرهاى ايران در دوران پارتيان و ساسانيان نوشتهء پيگولوسكايا ، 1367 ( اين كتاب به عنوان بهترين ترجمهء سال برگزيده شد ) . 14 . اعراب حدود مرزهاى روم شرقى و ايران در سده‌هاى 4 - 6 ميلادى نوشتهء پيگولوسكايا ، 1372 . دكتر رضا در كنگره‌هائى كه در جمهورى ارمنستان ( مرداد 1370 ) و آتن يونان ( ارديبهشت 1371 ) برگزار گرديد شركت كرد و سخنرانيهائى دربارهء موسى خورنى مورخ ارمنى و همچنين حول عملكرد پانتوركيسم در قفقاز ايراد نمود . رضا ، فضل الله پروفسور رضا در 11 ديماه 1293 خورشيدى در رشت ديده به دنيا گشود . وى در دامن تربيت خانوادهء بافرهنگش ، در كنار رشد و پرورش جسمى ، از سرچشمهء زلال تربيت معنوى سيراب شد و از خوان فرهنگ و ادب ايرانى و اسلامى توشه برگرفت . دوران دبستان و دبيرستان را به ترتيب در تهران در مدرسهء سيروس و دبيرستان ايرانشهر گذراند و دوران دانشگاهى را در رشتهء مهندسى برق در دانشگاه تهران به پايان برد . پروفسور رضا از نوجوانى با شعر و ادب و فلسفه و حكمت و عرفان و رياضى آشنائى پيدا كرد . او 25 سال بيش نداشت كه كتابهاى « راز آفرينش » ، « هندسهء علمى » و « راديو به زبان ساده » را به رشتهء تحرير كشيد . در تابستان سال 1323 خورشيدى يعنى در اواخر جنگ جهانى دوم براى تكميل تحصيلات راهى آمريكا شد . وى دربارهء اين مسافرت كه دو ماه به طول انجاميد چنين مىنويسد : « شاهنامهء فردوسى و ديوان حافظ و چند كتاب ديگر را كه توشهء روان من در راه اين سفر دراز بود ، هيچگاه از خود دور ننهادم . شناسنامه و گذرنامهء حقيقى تابعيت ايران من اينها بود ، نه آن اوراق چاپى كه مقامات كشورم به دست هركسى براى عبورومرور مىسپارند . » استاد پس از اين سال در دانشگاه كلمبيا و سپس در دانشگاه پلىتكنيك نيويورك به تحصيل دورهء فوق ليسانس و دكترى پرداخت و محضر استادان و صاحبنظران بزرگ دنيا را در رشتهء رياضى كاربردى و مهندسى برق و مخابرات و ارتباطات درك كرد و يا توفيق همكارى با آنان را يافت كه از آن ميان مىتوان از رياضىدان مشهور شوروى كلموگروف و ديگر رياضىدان آمريكائى نوربرت وينر كه « تئورى نظام بى نظامى » را در حساب احتمالات كشف كردند ، نام برد . استاد رضا پس از دريافت مدرك دكترى الكترونيك از دانشگاه پلى تكنيك نيويورك به تدريس در دانشكده فنى دانشگاه كاتوليك آمريكا ( واشنگتن ) مشغول شد و چون شايق بود كه به كارهاى پژوهشى در مراكز مهم علمى بپردازد پروفسور فوستر و پروفسور و بر ، دو تن از رياضىدانان معروف كه رساله دكترى او را در دانشگاه نيويورك سرپرستى كرده بودند به يارى و تأييد او شتافتند و نامه‌هائى به دانشگاه تهران و دانشگاه معروف ام . آى . تى . در بوستن نوشته شايستگى وى را جهت تدريس و تحقيق مورد تأييد قرار دادند .